Chatbot pomagający w notatkach, generator grafik do prezentacji, aplikacja poprawiająca zdjęcia – sztuczna inteligencja na dobre weszła do studenckiej codzienności. Unia Europejska ma już dla niej wspólne reguły: akt w sprawie sztucznej inteligencji, czyli AI Act. Przepisy dzielą systemy według ryzyka, zakazują części praktyk i wprowadzają obowiązki przejrzystości, które dotyczą właśnie tych narzędzi, z których korzysta się na co dzień – a na końcu możesz sprawdzić, jak świadomie sam używasz AI na studiach.
Akt w sprawie sztucznej inteligencji to unijne rozporządzenie, które ustala wspólne zasady tworzenia i używania systemów AI na terenie całej Unii. Według Komisji Europejskiej przepisy weszły w życie 1 sierpnia 2024 r., a zaczęły obowiązywać 2 sierpnia 2026 r. Część z nich działa jednak wcześniej, a część później – harmonogram rozłożono na kilka lat, żeby firmy i instytucje miały czas się przygotować.
Najważniejsza idea jest prosta: nie każda sztuczna inteligencja jest tak samo groźna, więc nie każda podlega tym samym wymaganiom. Filtr spamu w skrzynce pocztowej to coś innego niż system, który ocenia egzaminy albo decyduje o przyjęciu do pracy.
Komisja opisuje podejście oparte na ryzyku jako skalę z czterema stopniami:
Dla przeciętnego użytkownika oznacza to, że ogromna część codziennych aplikacji działa bez zmian. Nowe reguły skupiają się na miejscach, gdzie stawka jest wyższa.
Na liście zakazanych praktyk Komisja wymienia dziewięć pozycji. Wśród nich są m.in. szkodliwa manipulacja i wprowadzanie w błąd za pomocą AI, wykorzystywanie słabości ludzi, punktacja społeczna, ocena ryzyka popełnienia przestępstwa przez konkretną osobę oraz masowe, nieukierunkowane pozyskiwanie wizerunków twarzy do baz rozpoznawania.
Dla studentów szczególnie ciekawy jest zakaz rozpoznawania emocji w miejscach pracy i w placówkach edukacyjnych. System, który miałby na zajęciach śledzić, czy ktoś jest znudzony lub zestresowany, znalazł się właśnie w tej kategorii. Pierwsze osiem zakazów obowiązuje od 2 lutego 2025 r. Dziewiąty – dotyczący generowania treści o charakterze seksualnym bez zgody, np. przez aplikacje typu deepfake – według strony Komisji zaczyna działać w grudniu 2026 r.
Obowiązki przejrzystości to część, którą najłatwiej zauważyć w praktyce. Komisja podaje trzy główne zasady:
Według Komisji przepisy o przejrzystości wchodzą w życie w sierpniu 2026 r. Przewidziano też zestaw unijnych ikon, które twórcy i wydawcy mogą wykorzystać do oznaczania takich materiałów. W praktyce oznacza to, że realistyczne nagranie czy zdjęcie osoby, które nigdy się nie wydarzyło, nie powinno już udawać autentycznego.
Systemy wysokiego ryzyka to kolejna kategoria, która dotyka studiów bezpośrednio. Komisja jako przykład z obszaru edukacji podaje ocenianie egzaminów. Do tej grupy należą też m.in. narzędzia rekrutacyjne, czyli coś, z czym absolwent może się zetknąć, wysyłając pierwsze CV.
Takie systemy mają spełniać surowe wymagania: ocenę i ograniczanie ryzyka, dobrej jakości dane, rejestrowanie działania, szczegółową dokumentację, nadzór człowieka oraz odporność i cyberbezpieczeństwo. Termin stosowania tych obowiązków przesunięto – według Komisji część z nich zacznie obowiązywać 2 grudnia 2027 r., a przepisy dla systemów wbudowanych w produkty 2 sierpnia 2028 r.
Najbardziej odczuwalna zmiana to przejrzystość. Rozmawiając z asystentem na stronie uczelni czy w sklepie, można oczekiwać informacji, że po drugiej stronie jest program. Oglądając materiał w sieci, łatwiej będzie rozpoznać, co wygenerowała maszyna. Warto też pamiętać, że zasada działa w obie strony – jeśli ktoś sam publikuje realistyczne treści stworzone przez AI, oznaczanie ich staje się dobrym nawykiem.
Od 2 sierpnia 2026 r. za wdrażanie przepisów odpowiadają Europejski Urząd ds. Sztucznej Inteligencji i organy państw członkowskich. Komisja wskazuje również narzędzie do zgłaszania nieprawidłowości, z którego mogą skorzystać obywatele. Szczegóły można sprawdzić na stronie Komisji Europejskiej poświęconej AI Act (stan na wrzesień 2026 r.).
AI Act nie zakazuje korzystania z chatbotów ani generatorów obrazów. Porządkuje zasady według ryzyka: większość narzędzi działa jak dotąd, najgroźniejsze praktyki są zakazane, a systemy ważne dla ludzkich losów, w tym w edukacji, dostaną surowe wymagania. Dla studenta najważniejsze w tym semestrze jest prawo do wiedzy, kiedy rozmawia z maszyną i kiedy ogląda treść wygenerowaną przez AI.
Źródło: Komisja Europejska, digital-strategy.ec.europa.eu.
5 pytań · minuta
poleca:
