Czat, który w kilka sekund streści artykuł, podsunie plan referatu albo wytłumaczy wzór, stał się dla wielu studentów tak zwyczajny jak wyszukiwarka. UNESCO przygotowało pierwsze globalne wytyczne o generatywnej AI w edukacji i badaniach. Pisano je głównie z myślą o państwach i uczelniach, ale da się z nich wyczytać kilka zasad przydatnych już w tym semestrze — a na końcu możesz sprawdzić, jak mądrze sam korzystasz z AI.
Dokument „Guidance for generative AI in education and research” UNESCO opublikowało 7 września 2023 roku, a jego strona była aktualizowana jeszcze 16 stycznia 2026 roku. Autorami są Fengchun Miao i Wayne Holmes. Wytyczne są dostępne w 14 wersjach językowych, m.in. angielskiej, francuskiej, hiszpańskiej i włoskiej – polskiej na liście nie ma. Cel organizacji jest prosty do streszczenia: pomóc krajom w działaniach doraźnych, w planowaniu długofalowej polityki i w budowaniu kompetencji ludzi tak, by nowe technologie służyły człowiekowi, a nie odwrotnie.
Publikacja wyjaśnia, czym jest generatywna AI i jak działa, opisuje sporne kwestie etyczne, proponuje kroki regulacyjne, a także pokazuje możliwości twórczego wykorzystania tych narzędzi w nauczaniu, uczeniu się i badaniach.
Punkt wyjścia UNESCO jest dość trzeźwy. Publicznie dostępne narzędzia generatywnej AI pojawiają się bardzo szybko, a kolejne ich wersje wychodzą szybciej, niż państwa dostosowują przepisy. W większości krajów brakuje krajowych regulacji dotyczących generatywnej AI. Skutek według UNESCO: prywatność danych użytkowników pozostaje bez ochrony, a instytucje edukacyjne w dużej mierze nie są przygotowane do tego, by takie narzędzia sprawdzać.
Dla studenta wniosek jest praktyczny: nie warto zakładać, że ktoś już zweryfikował aplikację, z której korzysta się przy pisaniu eseju. Odpowiedzialność za to, co trafia do pracy zaliczeniowej, wciąż spoczywa na autorze.
Ochrona prywatności danych to jeden z pierwszych kroków, które UNESCO proponuje przy regulowaniu generatywnej AI. Skoro w wielu miejscach prawo jeszcze tego nie gwarantuje, rozsądnie jest samemu pilnować, co trafia do okna czatu. Przed wklejeniem tekstu warto się zastanowić, czy w środku nie ma:
Wytyczne proponują podejście, w którym to człowiek zachowuje sprawczość, a narzędzia przechodzą etyczną walidację. W codziennej nauce przekłada się to na prostą zasadę: tekst wygenerowany przez model językowy jest punktem wyjścia, a nie gotowym wynikiem. Taki tekst potrafi brzmieć pewnie nawet wtedy, gdy jest błędny. Liczby, daty, nazwiska i definicje dobrze jest potwierdzić w podręczniku, w artykule naukowym lub w materiałach od prowadzącego. Szczególnej ostrożności wymaga bibliografia – każdą pozycję zaproponowaną przez czat warto znaleźć w katalogu biblioteki albo w bazie publikacji, zanim trafi do przypisów.
UNESCO zachęca do tworzenia spójnych, kompleksowych ram, które uregulują użycie generatywnej AI w edukacji i badaniach. W praktyce oznacza to, że o tym, co wolno na konkretnym przedmiocie, decydują regulamin studiów, sylabus i prowadzący – nie sama dostępność narzędzia. Zanim student użyje AI przy zadaniu na ocenę, powinien sprawdzić te zasady, a w razie wątpliwości po prostu zapytać. Jeśli korzystanie z AI jest dozwolone, uczciwie jest napisać, do czego posłużyło: do burzy mózgów, poprawy języka czy wyjaśnienia pojęcia. Samo myślenie, argumentacja i wnioski mają pozostać jego własne.
Wśród proponowanych kroków UNESCO wymienia też ustalenie granicy wieku dla samodzielnych rozmów z platformami generatywnej AI, a projektowanie zajęć z użyciem tych narzędzi ma uwzględniać wiek uczniów. Dla większości studentów to kwestia pośrednia, ale dla przyszłych nauczycieli – już nie. Kto w tym roku idzie na praktyki do szkoły, powinien pamiętać, że to, co sprawdza się na seminarium, nie musi pasować do lekcji z dziećmi.
Wytyczne nie są listą zakazów. UNESCO widzi możliwości twórczego wykorzystania generatywnej AI przy projektowaniu programów nauczania, w nauczaniu, uczeniu się i w badaniach, a także analizuje długofalowe skutki tej technologii dla edukacji. Rozsądnie używana AI może pomóc wytłumaczyć trudne pojęcie innymi słowami, przygotować pytania do powtórki przed kolokwium, wskazać słabe miejsca w argumentacji albo ułożyć plan nauki na sesję. Warunek jest jeden: to student decyduje, co z tych podpowiedzi przyjmie, i sprawdza je u źródła.
Wytyczne UNESCO stawiają człowieka w centrum: narzędzie ma być używane etycznie, bezpiecznie, sprawiedliwie i z sensem. Dla studenta oznacza to trzy nawyki na ten semestr – chronić dane, sprawdzać każdą odpowiedź i znać zasady swojej uczelni. Generatywna AI może przyspieszyć naukę, ale nie przejmie odpowiedzialności za pracę, pod którą podpisuje się autor.
Źródło: UNESCO (2023), Guidance for generative AI in education and research, https://www.unesco.org/en/articles/guidance-generative-ai-education-and-research; opracowanie własne.
5 pytań · minuta
poleca:
