Sztuczna inteligencja coraz częściej pomaga planować zajęcia, przygotowywać informację zwrotną i sprawdzać prace. Komisja Europejska zaktualizowała więc swoje etyczne wytyczne o korzystaniu z AI i danych w nauczaniu. Dokument powstał z myślą o szkołach, ale stawia pytania ważne także na uczelni: jakie dane zbiera narzędzie, kto odpowiada za ocenę i jak jawnie korzystać z AI przy pracach zaliczeniowych — a na końcu możesz sprawdzić, czy wiesz, czego oczekiwać od prowadzącego.
Komisja Europejska opublikowała pierwsze wytyczne o etycznym korzystaniu ze sztucznej inteligencji i danych w nauczaniu w 2022 roku. Od tamtej pory narzędzi opartych na AI w edukacji przybyło tak wyraźnie, że dokument trzeba było odświeżyć. Nową wersję przygotowała grupa robocza działająca przy European Digital Education Hub. Prace nad tekstem zakończono w listopadzie 2025 roku, a strona KE poświęcona wytycznym była ostatnio aktualizowana 9 czerwca 2026 roku. Na razie dokument jest dostępny po angielsku, tłumaczenia na wszystkie języki UE mają pojawić się później.
Trzeba uczciwie zaznaczyć jedno: adresatami są przede wszystkim nauczyciele i dyrekcje szkół podstawowych i średnich. O uczelniach dokument wprost nie mówi i nie jest prawem, tylko zbiorem niewiążących zaleceń. Mimo to pytania, które stawia, pasują do sali wykładowej równie dobrze jak do klasy, bo prowadzący zajęcia na studiach sięgają po podobne narzędzia i mają podobne dylematy.
Wytyczne opierają się na pięciu kluczowych zasadach. To przydatna ściągawka, gdy trzeba ocenić, czy dane narzędzie jest używane z głową.
Duży blok pytań dotyczy prywatności. Nauczyciel powinien wiedzieć, jakie dane osobowe i dane o postępach w nauce zbiera narzędzie, a także wyjaśnić uczącym się, jak będą one wykorzystywane i przechowywane. Wytyczne zalecają, by nie wpisywać do systemów AI informacji wrażliwych ani takich, które pozwalają kogoś zidentyfikować, a dane uczących się wykorzystywać wyłącznie w celu edukacyjnym.
Ciekawy jest punkt o alternatywie: prowadzący ma się zastanowić, czy może zaproponować inne rozwiązanie osobom, którym nie odpowiada sposób zbierania danych. Instytucja z kolei powinna jasno informować uczących się i kadrę, po co dane są gromadzone, oraz potwierdzić, że używane narzędzia spełniają wymogi RODO, unijnego aktu o AI i krajowych przepisów o ochronie danych.
Jeden z przykładowych scenariuszy w dokumencie opisuje narzędzie, które pomaga oceniać wypracowania i przygotowywać informację zwrotną. Autorzy nie ukrywają wątpliwości: chodzi o trafność, stronniczość i o to, czy prace w ogóle powinny trafiać na zewnętrzne platformy. Wniosek jest prosty — to nauczyciel przegląda i poprawia sugestie AI, zanim zobaczy je uczeń, tak by nadzór pozostał w rękach człowieka.
W części o odpowiedzialności wytyczne pytają, czy szkoła ma jasny podział ról między nauczycieli, uczniów i innych uczestników oraz czy wiadomo, do kogo zgłosić skargę albo wątpliwość dotyczącą narzędzia.
Dokument przypomina też, że w prawie UE systemy AI służące między innymi do oceniania efektów uczenia się, decydowania o przyjęciu czy wykrywania niedozwolonych zachowań podczas testów należą do kategorii wysokiego ryzyka. Wykrywanie emocji uczących się przez AI w placówkach edukacyjnych jest zaś zakazane, z wyjątkami medycznymi i związanymi z bezpieczeństwem.
Od prowadzącego wytyczne oczekują, że rozumie, dlaczego narzędzie podsuwa konkretne rekomendacje, i potrafi wychwycić jego błąd albo niestosowną sugestię. Ma też zachęcać uczących się do krytycznego patrzenia na wyniki AI i ich sprawdzania. Szkoła powinna informować uczniów i rodziców o roli AI w zajęciach i decyzjach oraz dawać im szansę zgłoszenia obaw, a gdy to stosowne — rezygnacji.
Przejrzystość ma jednak drugą stronę. Wśród pytań pojawia się i takie: czy nauczyciel wymaga od uczniów ujawniania, w jaki sposób korzystali z AI. Dla studenta to czytelny sygnał, że użycie narzędzi przy projekcie warto umieć rzeczowo opisać, zamiast traktować je jak wstydliwy sekret.
Wytyczne zwracają uwagę, że narzędzie przed wdrożeniem powinno zostać sprawdzone pod kątem stronniczości wobec różnych grup uczących się. Pytają również, czy osoby bez dostępu do danego narzędzia poza zajęciami nie trafiają przez to na gorszą pozycję i czy istnieje wersja działająca przy słabym łączu albo offline.
Z wytycznych da się wyprowadzić krótką listę pytań na pierwsze zajęcia semestru. Zadane spokojnie i rzeczowo, pomagają uniknąć nieporozumień przy zaliczeniu.
Zaktualizowane wytyczne KE nie są obowiązującym prawem i powstały z myślą o szkołach, ale dobrze porządkują rozmowę o AI także na studiach. Ich sedno: prowadzący ma wiedzieć, co narzędzie robi z danymi, sprawdzać jego wyniki i brać odpowiedzialność za ocenę, a uczący się mają korzystać z AI jawnie i krytycznie. Student, który zna te zasady, ma konkretne argumenty, gdy coś na zajęciach budzi wątpliwości.
Źródło: Komisja Europejska, Guidelines on the ethical use of artificial intelligence and data in teaching and learning (2026); opracowanie własne.
5 pytań · minuta
poleca:
